ตัวอย่าง: โสกราตีสกับวิธีตั้งคำถาม

ในกรุงเอเธนส์เมื่อกว่า 2,400 ปีก่อน มีชายคนหนึ่งชื่อ Socrates เดินตามท้องถนนแล้วชวนคนคุยด้วยคำถามง่ายๆ อย่าง “ความยุติธรรมคืออะไร” หรือ “ความกล้าหาญคืออะไร”

คนที่ถูกถามมักจะตอบอย่างมั่นใจตอนแรก แต่พอโสกราตีสถามต่อไปเรื่อยๆ คำตอบเหล่านั้นก็เริ่มขัดแย้งกันเอง ลองดูตัวอย่างบทสนทนาจำลองแบบนี้:

วิธีการแบบนี้เรียกว่า Socratic method — ไม่ได้มีไว้เพื่อเอาชนะคู่สนทนา แต่เพื่อช่วยกันขุดคุ้ยว่าความเชื่อที่เรามีอยู่นั้นแน่นหนาแค่ไหน โสกราตีสเองเคยพูดประโยคที่โด่งดังว่าเขา “รู้เพียงอย่างเดียว คือรู้ว่าตัวเองไม่รู้อะไรเลย” ซึ่งฟังดูขัดแย้งในตัวเอง แต่นั่นคือจุดเริ่มต้นของความอ่อนน้อมทางปัญญา (intellectual humility) ที่ทำให้คนเราเปิดใจเรียนรู้ได้จริงๆ