สร้าง Budget Dashboard สรุปค่าใช้จ่ายส่วนตัว

จากคนสร้างคอร์ส — โปรเจคนี้พิเศษตรงที่เราไม่ต้องรอไฟล์จากใคร เพราะข้อมูลที่แท้จริงที่สุด ที่เรามีอยู่แล้วคือ "รายจ่ายของตัวเอง" หลายคนที่ย้ายสายมาทาง Data มักมองข้ามโปรเจคแบบนี้ เพราะคิดว่าธรรมดาเกินไป แต่ในความเป็นจริง Budget Dashboard คือหนึ่งในโปรเจคที่คนสัมภาษณ์เข้าใจง่ายที่สุด เพราะทุกคนมีรายจ่ายเป็นของตัวเอง เวลาเราเล่าว่า "เจอว่าค่าอาหารตัวเองสูงขึ้นทุกเดือนจนเกินงบ" คนฟังจะอินตามได้ทันที ต่างจากตัวเลขธุรกิจที่ไกลตัวกว่า

โจทย์ของเรา

รอบนี้ไม่มีลูกค้าจ้างงาน แต่ให้ลองสวมบทบาทเป็นตัวเราเอง — สมมติว่าช่วงนี้รู้สึกว่าเงินเดือนหมดเร็วขึ้นเรื่อยๆ ทั้งที่รายได้เท่าเดิม จึงลองโหลด statement บัตรเครดิตกับสลิปโอนเงินย้อนหลัง 6 เดือนมารวมเป็นไฟล์เดียว แล้วตั้งคำถามกับตัวเองว่า

"เงินของเราไปอยู่ที่หมวดไหนมากที่สุด แล้วมีหมวดไหนที่ใช้เกินงบที่ควรจะเป็นบ้าง"

สังเกตว่าคำถามนี้คล้ายกับโปรเจคที่แล้ว (แยกตามหมวด + เทียบกับเกณฑ์) แต่ต่างกันตรงที่รอบนี้เราต้องหา "เกณฑ์เปรียบเทียบ" เอง ไม่มีใครบอกไว้ตรงๆ ว่าอะไรคือ "เกินงบ" นี่คือทักษะสำคัญของ Data Analyst — รู้จักหลักการที่ใช้เปรียบเทียบตัวเลขให้มีความหมาย ไม่ใช่แค่รายงานตัวเลขเฉยๆ

ทำไมโปรเจคนี้ควรอยู่ใน Portfolio

• แสดงว่าเราวิเคราะห์ "สัดส่วน" (proportion) ได้ ไม่ใช่แค่ "ผลรวม" (sum) แบบโปรเจคที่แล้ว
• ฝึกใช้กราฟคนละแบบ (Pie/Donut Chart + Line Chart) ทำให้ Portfolio ดูหลากหลายขึ้น
• ใช้เกณฑ์อ้างอิงจากหลักการทางการเงินจริง (50/30/20 Rule) ทำให้ insight มีน้ำหนักมากกว่าการเดา
• เล่าตอนสัมภาษณ์ได้ง่าย เพราะเป็นเรื่องที่ทุกคนมีประสบการณ์ร่วม

ทำความรู้จักข้อมูลก่อนเริ่ม

ไฟล์ข้อมูลรอบนี้มีลักษณะเป็น "ธุรกรรมย่อย" คือแต่ละแถวคือ 1 รายการใช้จ่าย ไม่ใช่ยอดรวมสำเร็จรูป เราต้องรวมยอดเองในขั้นตอนถัดไป มาดูความหมายของแต่ละคอลัมน์กันก่อน:

ขั้นที่ 1-2: สำรวจ + ทำความสะอาดข้อมูล

ก่อนรวมยอด เช็ก 3 อย่างเดิมที่เราฝึกมาจากโปรเจคที่แล้ว บวกอีก 1 อย่างที่ข้อมูลธุรกรรมย่อยแบบนี้มักเจอ:

• คอลัมน์ amount_thb เป็นตัวเลขล้วนไหม ไม่มีสัญลักษณ์ ฿ หรือ comma ปนอยู่
• ชื่อหมวด (category) สะกดตรงกันทุกแถวไหม
• วันที่ถูกอ่านเป็นรูปแบบวันที่จริงไหม ไม่ใช่ข้อความ
• (ใหม่) มีรายการซ้ำไหม เช่น รายการเดียวกันถูกบันทึกไว้ 2 ครั้งโดยไม่ตั้งใจ ซึ่งพบบ่อยเวลารวมไฟล์จากหลายแหล่ง (บัตรเครดิต + สลิปโอน)

expense_id, category,  amount_thb
2071,       ช้อปปิ้ง, ฿1,500      ← มีสัญลักษณ์และ comma ปน ทำให้ SUM ไม่ได้
2072,       ชอปปิง,   2000        ← สะกดคนละแบบกับ "ช้อปปิ้ง" ที่ใช้อยู่เดิม
2073,       ช้อปปิ้ง, 800
2073,       ช้อปปิ้ง, 800         ← แถวซ้ำ (บันทึกรายการเดิมสองครั้ง)

ขั้นที่ 3: สรุปสัดส่วนแต่ละหมวดด้วย Pivot Table

เลือกช่วงข้อมูลทั้งหมด แล้วไปที่ Insert → Pivot table ตั้งค่าแบบนี้:

Rows:    category
Values:  amount_thb (Summarize by: SUM)
Sort:    มาก → น้อย

ได้ยอดรวมแต่ละหมวดแล้ว ให้เพิ่มคอลัมน์คำนวณสัดส่วน % ต่อไป เพราะตัวเลขยอดรวมเฉยๆ ยังไม่บอกว่า "เยอะเทียบกับอะไร"

ผลลัพธ์: สัดส่วนค่าใช้จ่ายแต่ละหมวด

เมื่อรวมยอด 6 เดือนแล้วคิดเป็นสัดส่วน จะได้ผลประมาณนี้ กราฟที่เหมาะกับคำถาม "สัดส่วนของทั้งหมด" คือ Pie Chart หรือ Donut Chart เพราะเน้นให้เห็นว่าแต่ละส่วนคิดเป็นกี่ % ของวงกลมทั้งวง ต่างจาก Bar Chart ที่เน้นเทียบ "ค่า" ระหว่างกลุ่มมากกว่า "สัดส่วน"

ขั้นที่ 4: ดูแนวโน้มรายเดือนของหมวดที่น่าสงสัยที่สุด

จากกราฟสัดส่วน หมวด "อาหาร" มีสัดส่วนสูงเป็นอันดับ 2 ทั้งที่ไม่ใช่ค่าใช้จ่ายคงที่แบบค่าเช่า ลองกลับไปทำ Pivot Table รอบใหม่ โดยกรองเฉพาะหมวดอาหาร แล้ว Rows เป็นเดือนแทน เพื่อดูว่ามีแนวโน้มยังไง

Filters: category = อาหาร
Rows:    expense_date (จัดกลุ่มเป็นรายเดือน)
Values:  amount_thb (Summarize by: SUM)

คราวนี้กราฟที่เหมาะกว่าคือ Line Chart เพราะเราต้องการดู "แนวโน้ม" ที่เปลี่ยนแปลงต่อเนื่องตามเวลา ไม่ใช่แค่เทียบค่าระหว่างกลุ่มแบบ Bar Chart

ขั้นที่ 5: สรุป Insight พร้อมคำแนะนำ

ตอนนี้เรามีทั้งภาพสัดส่วนรวม และแนวโน้มของหมวดที่น่าสงสัย ให้รวมสองมุมมองเข้าด้วยกันเป็นข้อสรุปเดียว พร้อมเทียบกับเกณฑ์ 50/30/20 ที่ตั้งไว้ตั้งแต่ต้น

รายจ่ายจำเป็น (ที่พัก + อาหาร + เดินทาง + สาธารณูปโภค) รวมกันคิดเป็น 70% ของรายจ่ายทั้งหมด
สูงกว่าเกณฑ์ 50/30/20 Rule ที่แนะนำไว้ที่ 50% ค่อนข้างมาก

สาเหตุหลักมาจากหมวดอาหาร ที่เพิ่มขึ้นต่อเนื่องทุกเดือน จาก 6,000 บาท เป็น 8,200 บาท
(เพิ่มขึ้น 37% ใน 6 เดือน) โดยเฉพาะยอดกินข้าวนอกบ้านที่โตเร็วกว่าค่าซื้อของกินเข้าบ้าน

เงินออมอยู่ที่ 11% ของรายจ่ายทั้งหมด ต่ำกว่าเป้าหมาย 20%

แนะนำ: ลดความถี่การกินข้าวนอกบ้านลง แล้วนำส่วนต่างไปเพิ่มเงินออมให้เข้าใกล้เป้าหมาย 20% มากขึ้น

=SUMIF(C:C, "อาหาร", E:E) / SUM(E:E)
// C:C = คอลัมน์ category
// E:E = คอลัมน์ amount_thb
// สูตรนี้คำนวณว่าหมวดอาหารคิดเป็นสัดส่วนกี่ % ของรายจ่ายทั้งหมด
// จัด format ผลลัพธ์เป็น Percent (Format → Number → Percent)

// ถ้าอยากดูยอดรวมเฉพาะเดือนมิถุนายนของหมวดอาหาร ใช้ SUMIFS แทน
=SUMIFS(E:E, C:C, "อาหาร", D:D, ">="&DATE(2025,6,1), D:D, "<"&DATE(2025,7,1))